ఔనది నిజంగా విప్లవాల యుగమే

స్మృతి 27

అప్పుడు జాతులు విముక్తిని, దేశాలు స్వాతంత్ర్యాన్ని, ప్రజలు విప్లవాల్ని కోరుకున్నారనే మాట నిజమే. అది నిజం కాకపోతే, కార్యదక్షత అనే పదానికి తగిన లక్షణాలేమీ లేని నేను ఏమేమో చేసి, ఓహో అనిపించుకోడం, నేనూ కొన్ని పనులు చేయగలనోచ్చి అనిపించుకోడం కుదిరేది కాదు.

అప్పటికి కర్నూలు జిల్లాలో విప్లవ విద్యార్థి వుద్యమం అంటూ ఏమీ లేదు. పి డి ఎస్ యూ అని ఒకటుందనిపించడం, కర్నూలు పట్టణంలో పెద్ద ర్యాలీ నిర్వహించడం… అది విప్లవాల యుగం కాకపోతే, ఇంకెవరి సంగతేమో గాని, నాకు…. సాధ్యమయ్యేది కాదు.

మనుషులు తమకు తాము తయారవుతారనేది నిజం కాదు. మనుషులను స్థల, కాలాలు తయారు చేస్తాయి.

నేను పిడి ఎస్ యూ వుత్పత్తి అనుకుంటారు, నా మిత్రులు చాల మంది. అలా అనుకోడం నిష్కారణం కాదు.

ఇప్పుడు కాదు గాని ఒకప్పుడు పిడి ఎస్ యు (ప్రొగ్రెసివ్ డెమొక్రాటిక్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్) అనే పదం నా నుంచి చాల ఎక్కువగా విన్పించేది.

మొదట్లో నాకు చేరువ అయిన కవి మిత్రులు దాదాపు అందరూ పిడి ఎస్ యూ కు చెందిన వారే. గుడిహాళం రఘునాధం, నందిని సిధా రెడ్డి, సుంకి రెడ్డి నారాయణ రెడ్ది నుంచి విమలక్క, ముత్యం, లక్నా రెడ్డి, నారాయణ స్వామి, సుధాకిరణ్, ఎన్ తిర్మల్, రోషన్ షుకూర్ వరకు… అందరూ నాకు మొదట పరిచయమయ్యింది పిడి ఎస్ యూ వాళ్లుగానే. తరువాతే వాళ్ళు రచయితలుగా తెలిశారు. నందిని సిధా రెడ్డి ‘బటువు దొరింది’ కథను, ‘నూతన’లో చూసి, భలే అనుకున్నాను. తను పిడి ఎస్ యూ అని తెలిసి మరింత సంతోషపడ్డాను.

కర్నూలు జిల్లా వుద్యమ పథంలో, నేను మొదట చేపట్టింది పిడి ఎస్ యూ పని. నేరుగా వెళ్లి ఒక వుద్యమం నిర్మించాలనుకోడం, నిస్సందేహంగా ఆ పనిలో దూకెయ్యడం… ఎన్ని సార్లు తల్చుకున్నా ‘భలే’ అనిపిస్తుంది.

సరిగ్గా ఛానెలైజ్ చెయ్యలేకపోయాం గాని, అప్పుడు ఇండియాతో సహా అన్ని ప్రపంచ దేశాలు విప్లవానికి సిద్ధంగా వుండినయ్. రాజకీయ అత్యుత్సాహం, సామాజిక రాజీ బేరాలు చేటు చేశాయి. తూట్లు పొడిచాయి.

నేను పని మొదలెట్టే సమయానికి, కర్నూల్లో ఒకరిద్దరు ఆర్ ఎస్ యు (ర్యాడికల్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్) వాళ్ళుండే వారు. వారిలో తానీషా అనే అబ్బాయి, మోహన్ రెడ్డి అనే ఇంగ్లీష్ లెక్చరర్ బాగా గుర్తు. కోల్స్ కాలేజీలో మరో ఇంగ్లీషు లెక్చరర్ కృష్ణ రాజ్ సింగ్ నాకు బాగా చేరువ ఆయ్యారు. తానొక విప్లవాభిమాని. ఏ గ్రూపూ కాదు. (ఎమర్జెన్సీ తరువాత గుండె పోటుతో మరణించారు).మార్టిన్ అనే ఒక మెడికల్ కాలేజీ డ్రాపవుట్, జయరామి రెడ్డి అని పక్కన తాండ్రపాడు గ్రామ సర్పంచ్ కూడా ఆ గుంపులో కనిపించే వారు.

వీళ్ళందరూ కలిసి నిర్వహించే చిన్న ‘సోషలిస్టు లైబ్రరీ’ ఒకటుండేది. ఆ గది మరీ చిన్నది. రెగ్యులర్గా కలుసుకుని మాట్లాడుకోడానికి చాలదు. ఆ పనికి కర్నూలు (పాత) బస్టాండు వెనుక, చిన్న బడ్డీ కొట్టులా వుండిన జి. పుల్లా రెడ్డి నేతి మిఠాయి దుకాణంలో కలిసే వారు. అక్కడ కూర్చుని కాఫీ తాగుతూ గంటల తరబడి విప్లవాలు మాట్లాడుకునే వారు.

నాకు తెలిసినంత వరకు… కర్నూలు లోని ఆ చిన్న షాపు ఒక్కటే అప్పటికి ‘జి పుల్లా రెడ్డి నేతి మిఠాయి’ దుకాణం. ఇప్పుడు అన్ని తెలుగు వూళ్ళలో… అమెరికాలో కూడా కనిపించే జి పుల్లా రెడ్డి గొలుసు షాపులకు మూలపుటమ్మ ఆ చిన్న గదే అనుకుంటా. దానికి ఎదురుగా అజంతా హోటల్. భలే రద్దీ, స్వీట్ షాపులో పెద్దగా జనం వుండే వారు కాదు.

రెండు పెద్ద టేబుళ్లు, వాటి చుట్టూ నాలుగైదు కుర్చీలు. ఆ పైన కాస్త ఎత్తు మీద స్వీట్ షాపు. అక్కడ ఎంత సేపు కూర్చున్నా ఏమీ అనే వారు కాదు.

హోటళ్లలో ‘మేక్ సీట్స్ ఫర్ అదర్స్’ అనే విజ్ఞప్తి బోర్డులను అప్పటికింకా కనిపెట్టలేదు. పేవ్ మెంటు మీద నిలబడి గబ గబా టీ తాగేసి వెళ్లే పద్ధతిని కూడా అప్పటికి ఆవిష్కరించ లేదు.

ఏ మాత్రం వీలున్నా నేనా గుంపులో, కబుర్లలో కలిసే వాడిని. పిడి ఎస్ యూ ను నిర్మించడంలో వున్న కష్టాలు, నా దిగుళ్ళు వాళ్లతో పంచుకునే వాడిని. భిన్న రాజకీయ మార్గాల వాళ్లం అనే సమస్య ఎప్పుడూ ఎదురు కాలేదు. కనీసం కర్నూలు మేరకు ఆ రేఖ బలంగా వుండేది కాదు.

ఆ గుంపులో ఒక చిన్న జోకు ప్రచారంలో వుండేది. డివి గ్రూపు వాళ్ళు విప్లవానికీ సిద్ధాంతాలు తయారు చేస్తారు. సీపీ వాళ్లు జనాన్ని పోరాటాలకు సమీకరిస్తారు. కొండపల్లి సీతారామయ్య వాళ్ళు సాయుధ పోరాటం చేస్తారు అని. అందరం దాన్ని జోకుగానే తీసుకుని వాళ్ళం,

ఆ గుంపులోని అజయ్ అనే విద్యార్థి ఇచ్చిన ఐడియాతోనే, ఆ తరువాత, నా పనిలో మొదటి అడుగు వేశాను. అదెలాగో తరువాత చెబుతా. (అప్పుడు తను అమీబియాసిస్ తో బాధ పడే వాడు, ఇప్పుడెలా వున్నాడో?!)

కర్నూల్లో తాము పిడి ఎస్ యూ అని చెప్పుకునే మనుషులు అప్పటికి, నేను కాకుండా, ఇద్దరుండే వారు. ఒకరు మెడికల్ విద్యార్థి, రచయిత జి ఎన్ కృష్ణ మూర్తి. ప్రస్తుతం ఆయన గుంతకల్ లో డాక్టరుగా ప్రాక్టీసు చేస్తున్నారని విన్నాను. మరొకరు తరిగోపుల అనే వూరికి చెందిన కాలేజీ విద్యార్థి శ్రీనివాస రెడ్డి. ఆ ఇద్దరు… ఎవరికి వారుగా… నేను వెళ్లడానికి ముందు ఎప్పటి నుంచో వున్నారు. అంతకు మించి జనమూ లేరు. కార్యక్రమాలూ లేవు.

రాష్ట్ర స్థాయిలో జంపాల చంద్ర శేఖర ప్రసాద్, టి ప్రభాకర రావు, మధుసూదన రాజ్, బూర్గుల ప్రదీప్, శశి, కె. లలిత, శంకరన్న, రాజిరి తదితరుల నాయకత్వంలో పిడిఎస్ యూ అప్పుడొక దుర్నిరీక్ష్య శక్తి. హైదరాబాదులో జార్జి రెడ్డి హత్యానంతరం యువకుల ఆవేశాలు కేవలం ప్రతీకార చర్యలుగా ల్యాప్సవుట్ అయిపోకుండా, వాటిని ఛానెలైజ్ చేసి… పిడి ఎస్ యూ ఉద్యమంగా మలచడంలో తెర వెనుక నీలం రామ చంద్రయ్య, తెర ముందు జంపాల చేసిన కృషిని… అప్పటి వుద్యమకారులలో జీవించి వున్న వారెవరైనా రికార్దు చేయాలి.

వీలయితే 1968 ఫ్రెంచి ఉద్యమాన్ని… ఉద్యమ కారుడు కాన్ బాందీ, రచయితలు టామ్ నెయిర్న్, ఏంజిలా కాట్రోచ్చీ, తారిఖ్ అలీ… వర్ణించిన శైలితో ఆ నాటి తెలుగు విద్యార్థి ఉద్యమాన్ని రికార్డు చేయాలి. రెండింటి మధ్య చాల సామ్యాలున్నాయి.

నేను చూసిన మేరకు కూడా ఆనాటి పిడిఎస్యూ లో సుమిత్ సిధూ, గీత, లలిత వంటి ఫెమినిస్టులు. శ్యామల, రాజిరి, శంకరన్న, గూడ అంజయ్య వంటి దళితవాదులు, శశి, అశ్విని వలె… ‘అన్నమే కాదు, గులాబీలు కూడా కావాల’నే శిష్ట వర్గ అధునికులు’… ఎస్, 1968 ఫ్రెంచి విద్యార్థుల్లో వుండిన పాయలన్నీ ఇందులో వుండినయ్.

వెంకటరమణి తదితరుల నాయకత్వంలోని ఆర్ ఎస్ యూ రూపంలో ‘మరింత’ తీవ్ర వాద ఛ్చాయలు కూడా అనాడు వుండినయ్.

విద్యార్ఠులకు, శ్రామికులకు మధ్య పెరిగిన స్నేహానికి ప్రతినిధులుగా యాదగిరి వంటి యూనివర్సిటీ వుద్యోగులుండే వారు.

ఆ రోజుల హైదరాబాద్ విద్యార్థి వుద్యమాన్ని స్టడీ చేయగలిగితే… భారత విప్లవోద్యమాన్ని, దాని అన్ని ఛాయల్లో నక్సల్బరీ తరం వుద్యమాన్ని స్టడీ చేసినట్టే అవుతుంది. తరువాత్తరువాత విప్లవకారుల వల్ల జరిగిన తఫ్పులేమిటో, అంతటి ప్రచండ శక్తిని ఎందుకని వుపయోగించుకోలేకపోయామో తెలుసుకోడానికి కూడా అలాంటి అధ్యయనం అవసరం

నేను కర్నూలు జిల్లా వుద్యమంలో కాలు మోపే నాటికి ఉస్మానియా యూనివర్సిటీలోనే గాక, రాష్ట్రంలో కూడా జార్జి రెడ్డి ఒక కల్ట్ నేమ్ అయిపోయాడు. తానొక ప్రజా గాథ, లెజెండ్ అయిపోయాడు. తన పేరుతో ఎంత తీవ్ర వాదాన్నయినా చాల సులభంగా వివరించడానికి వీలు వుండింది.

నేను జార్జి ముఖ చిత్రంగా ప్రచురించిన పిడి ఎస్ యూ పత్రిక (బులెటిన్) ‘విజృంభణ’ను, పిఓ డబ్ల్యు ‘స్త్రీ విముక్తి’ని చేతిలో పట్టుకుని జనం లోకి వెళ్లిపోయే వాడిని. అంతే, అంతకు మించి నా దగ్గరేం లిటరేచర్ వుండేది కాదు.

నాకు హ్యండీగా దొరికిన మరో అంశం అప్పుడు పిడి ఎస్ యూ రాష్ట్ర స్థాయిలో చేపట్టిన అధిక ధరల వ్యతిరేక వుద్యమం. ప్రజా విజృంభణపై నాకు అనంత విశ్వాసం కల్పించిన మొదటి ఘటన. ఆ తరువాత ఇంకేవేవే ఇంకెన్నో మానసిక క్లేశాలు ఎదురై వుండొచ్చు. చాల తప్పులు చేసి వుండొచ్చు. ఉద్యమం నిర్మించలేమేమో అనే సందేహం మాత్రం కలగలేదు. వన్స్ ఫర్ ఆల్ ఆ సందేహం నా నుంచి పారిపోవడానికి ప్రేరణ ఫిబ్రవరి 25 అధిక ధరల వ్యతిరేక వుద్యమమే. ఇది అతి మాట కాదు. నిజం.

తేదీలూ, హార్డ్ ఫ్యాక్ట్స్ విషయంలో నేను బాగా వీక్. భావనల (కాన్సెప్టుల) మీద వున్న ప్రేమ వాటికి పునాది అయిన తడి లేని వాస్తవాల మీద వుండదెందుకో. పేర్లు, తేదీల వంటి ఫ్యాక్త్స్ విషయమై చేసే తప్పులు భావనలను అఫెక్ట్ చేయకపోవడం చాల సార్లు గమనించాను.

విద్యార్థిగా పరీక్షల్లో సోషల్ స్టడీస్ అనబడు చరిత్ర అంటే చాల ఇష్టం వుండేది. పాఠం చెబుతూ రమణమూర్తి సారు ప్రతి వాక్యం దగ్గర ఆగి నా వైపు చూసే వారు, పూర్తి చెయ్యమని. మార్కుల్లో కూడా చాల సార్లు నేనే క్లాస్ ఫస్ట్. అందులో, ఒక ఐదు మార్కుల ప్రశ్న మాత్రం నాకు ఎప్పుడూ కొరకరాని కొయ్యే. ఒక వరుసలో చారిత్రక ఘటనలు, మరో వరుసలో తేదీలు ఇచ్చి వాటిని మ్యాచ్ చెయ్యమనే వారు. చంద్రగుప్త మౌర్యుడు, క్రీస్తు పూర్వం మూడవ శతాబ్దం అనే రెండు మాటల్ని మ్యాచ్ చేస్తే ఒక మార్కు మనదే. అప్పుడు ఆ అయిదూ తప్పు రాసే వాడిని.

ఇంతకూ ఇప్పుడిది కరెక్ట్ రాశానా? ఏమో… 🙂

పరీక్షల్లోనే కాదు, బతుకు తేదీలక్కూడా నేను నమ్మకస్తున్ని కాను.

ఫిబ్రవరి 25 మాత్రం మరుపున పడదు. ఆ తేదీన రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా అధిక ధరలకు వ్యతిరేకంగా ర్యాలీలు నిర్వహించాలని పిడి ఎస్ యూ పిలుపు. ఇది బాగా ముందస్తుగా అనుకున్న తేదీ. దానికి సంబంధించిన రాష్ట్ర స్థాయి విద్యార్థి సమావేశానికి ఆహ్వానితుడిగా వెళ్ళాను.

అది మొదటి సారి నా పిడి ఎస్ యూ హీరోల్ని ప్రత్యక్షంగా చూడడం. హైదరాబాదులో రెండు మూడు రోజులుండడం కూడా అదే మొదటి సారి.

నగరంలో నా మొదటి ఆశ్చర్యం ఇరానీ సమోసాలు. పొద్దున్నే బ్రేక్ ఫాస్ట్ కి చాల్స్ (పెద్దినేని చలపతి రావు, అరుణోదయ) యూనినివర్సిటీ ఫ్రంట్ గేట్ దగ్గర వుండిన ఇరానీ హోటల్ కు తీసుకెళ్ళాడు. తినగా మిగిలిన సమోసాల్ని వెయిటర్ వెనక్కి తీసుకోడం విచిత్రం అనిపించింది. అప్పుడు కలిగిన ఆశ్చర్యం… ఎమర్జెన్సీ తరువాత, జయ వూరికి వెళ్లి, గదిలోఒక్కడినే వుంటున్నప్పుడు… వంటకు బద్ధకించి … పది రోజుల పాటు, ప్రతి పూటా సమోసాలే తిని, ఏకంగా నెల రోజుల పాటు జ్వరపడ్డాక గానీ పోలేదు.

రాష్ట్ర సమావేశంలో, ప్రసాదు ఇచ్చిన చిన్న సలహా నా పనిలో నాకు భలే వుపయోగపడింది. ఒక రోజంతా శంకరన్నతో పాటు వుండి, తానేం చేస్తున్నాడో చూడమని ప్రసాదు ఇచ్చిన సలహా. శంకరన్న అప్పటి వరకు తనకు పరిచయం లేని విద్యార్థులతో కూడా జంకు గొంకు లేకుండా పి డి ఎస్ యూ గురించి చెప్పి, వాళ్ళ సమస్యలు తెలుసుకుని, నెక్స్ట్ ఏం చేయాలో చెబుతుంటే శ్రద్ధగా విన్నాను, తను తిప్పుతున్న మీసం నన్ను కాస్త డిస్ట్రాక్ట్ చేస్తున్నా.

కర్నూలు వెళ్లి నన్ను నేను శంకరన్నగా వూహించుకుని పని మొదలెట్టాను.

మొదటి సారి వెళ్లింది వుస్మానియా కాలేజీ హాస్టల్ కు. మొదట హాస్టల్ విద్యార్థులకు నన్ను పరిచయం చేసింది అజయ్. ‘విజృంభణ’ బులెటిన్ మీద జార్జి బొమ్మను చూపించి, జార్జి రెడ్డి ఎవరు, తనను ఎందుకు హత్య చేశారు, మేము దాన్ని ఎందుకు వ్యతిరేకిస్తున్నామో చెప్పాను. కథలో వున్న వయ్లెన్సు, ఆ వయ్లెన్సుకు బలైన జార్జి ఆశయాలు…. పిల్లలను బాగా ఆకట్టుకునేవి.

సోషలిజం, కమ్యూనిజం వంటి మాటలు రానిచ్చే వాడిని కాదు. దానికి బదులు, ప్రగతిశీల ప్రజాస్వామ్య విద్యార్థి సంఘం అనే పద బంధానికి నా పద్దతిలో నేను వ్యుత్పత్తి అర్థం చెప్పే వాడిని. ఇవాళ దేశంలో ప్రజాస్వామ్యం వుంది. ఇది ప్రగతి శీలం కాదు. ప్రగతి శీలమయ్యుంటే దేశం ఇంత హేయమైన స్టితిలో వుండేది కాదు. ప్రగతి శీలమైన ప్రజాస్వామ్యం కోసమే పిడిఎస్ యూ పోరాడుతున్నది…. ఇదీ ఆ రోజుల్లో నా మాటల సారాంశం.

విద్యార్థులకు ఈ మాటలు బాగా నచ్చేవి. ఎంత బాగా నచ్చేవంటే, సమావేశాలకు వచ్చే వాళ్ళ సంఖ్య రాను రాను పెరిగి, నాకు ఉత్సాహం, భయం రెండూ కలిగేవి. నేను అనుకున్నట్టు జిల్లాలో పిడిఎస్యూ పెరుగుతున్నదని, ఫిబ్రవరి నాటికి అధిక ధరల ర్యాలీ నిర్వహించగలుగుతామని వుత్సాహం. నేను చెబుతున్నది, నిజమేనా? నాకేం తెలుసని ఇన్ని సంగతులు ఇలా ఝమాయించి మాట్లాడేస్తున్నాను అని భయం.

నిజం చెప్పొద్దూ… ఆ వుత్సాహం, భయాల కలనేతే ఇప్పటికీ నేను.

నాకు తెలీదు. నాకు తెలుసు.

కేవలం కర్నూలు కాదు. ఆత్మకూరు, నంద్యాల, ఆదోని, ఎమ్మిగనూరు… ఇలా ఎక్కడెక్కడ పార్టీకి ఉద్యమ సంబంధాలున్నాయో అక్కడికంతా వెళ్ళడం, ప్రిలిమినరీగా తెలిసిన ఒకరిద్దరిని పట్టుకుని హాస్టళ్ళకు, విద్యార్థుల గదులకు వెళ్ళడం, అక్కడ నేనొక శంకరన్నను అయిపోవడం, ‘విజృంభణ’ మీద జార్జి బొమ్మ చూపిస్తూ పిడిఎస్ యూ గురించి చెప్పడం.

ఈలోగా ఫిబ్రవరి 25 రానే వచ్చింది.

అప్పటికి కర్నూలులో చాల సమావేశాలలో మాట్లాడిన మాట నిజమే. విద్యార్థులు శ్రద్ధగా విన్న మాట కూడా నిజమే. అదంతా ‘మాస్’. ఆర్గనైజేషన్ కాదు. ఇంకా ఆ లెవెల్ రాలేదు. తేదీ అయితే దగ్గర పడింది. వాట్టుడూ? ర్యాలీకి విద్యార్థులను కదిలించేదెలా? ఎవరు? కార్యకర్తలు లేకుందా కార్యక్రమం?

అదీ గాక, వుద్యమం ఎప్పుడూ ఐక్య సంఘటన రూపంలో నడవాలని పార్టీ అవగాహన. ఇక్కడ వున్న ఈ నామ్ కే వాస్తే పి డి ఎస్ యూ జిల్లాలో అప్పటికే వేరూని వున్న ఎస్ ఎఫ్ వై వంటి సంస్థలను కలుపుకుని ముందుకు పోవాలి. వాళ్లు మాతో కలిసి వస్తారా?

నేను హెజిటేట్ చేయలేదు. మా ఆశయం… మా విప్లవం… వాళ్ళ ‘నయా రిబిజనిజం’ కన్న గొప్పది, సో, వాళ్లు ఆటోమేటిక్ గా మా మాట మన్నిస్తారనే ఊహ ఏదో నాలో బలంగా వుండిందనుకుంటాను. పాపం వాళ్ళకు తెలీదు, అందుకే అలా వున్నారు. రేపు మాపు సత్యం తెలుసుకుని ఇటు వైపు వస్తారు. అదీ నాలోని నిస్సందేహ సుపీరియారిటీ భావన.

అసలు తేదీకి వారం రోజుల ముందు కర్నూలు లోని ఎస్ ఎఫ్ ఐ ఆఫీసుకు వెళ్ళాను. ఆఫీసు బయట నర్సింహయ్య వాళ్ళు కూర్చుని వున్నారు. నన్ను నేను పి డి ఎస్ యూ విద్యార్థిగా పరిచయం చేసుకుని, ఎస్ ఎఫ్ ఐ నాయకులతో మాట్లాడాల్సి వుందని, ఫిబ్రవరి 25 వుద్యమం గురించి నిర్దిష్టంగా మాట్లాడ్డానికి ఎప్పుడు రావాలో తెలుసుకోడానికి వచ్చానని… చాల ‘పద్దతి’గా మాట్లాడాను. ప్రోటకాల్ ఏమాత్రం తప్పలేదు.

అప్పుడు డాక్టర్ బ్రహ్మా రెడ్డి కర్నూల్లో ఎస్ ఎఫ్ ఐ నాయకుడు. గఫూర్ రెండో స్టాయి. బ్రహ్మా రెడ్డి లోపల్నించి నన్ను చూసి కూడా చూడనట్టు మరో గదిలోకి వెళ్లి తన సంచీలో బట్టలు సర్దుకోడం మొదలెట్టాడు. అక్కడి నుంచే ఎవరో వచ్చి చెప్పారు. ఆయన పత్తి కొండ వెళ్తున్నాడని, ఇప్పుడు నాతో మాట్లాడడం కుదరదని, ఫిబ్రవరి 25 లోగా ‘కూడా’ కుదరదని… మరొక మాటలో చెప్పాలంటే, తనకు నాతో మాట్లాడడం కుదరదన్న మాట.

తరువాత్తరువాత బ్రహ్మా రెడ్ది తో బాగానే పరిచయం అయ్యింది. ఆ రోజు తన మీద నాకేం కోపం రాలేదు. తాను అలా వెళ్లిపోవడాన్ని వుద్యమ సమస్యల పట్ల అవగాహన లేకపోవడంగా, తన నిర్లక్ష్యంగా మాత్రమే తీసుకున్నాను. ‘అయితే సరేనండీ, ఇదీ విషయం, ఆ రోజు ర్యాలీలో మీరు పాల్గొన దలిస్తే చెప్పండి’ అనేసి వచ్చేశాను. నా పని పద్దతి, బ్రహ్మా రెడ్డి బట్టల సర్దుడు హడావిడిని పెద్దగా పట్టించుకోకపోవడం, అక్కడొక గాంట్ లెట్ విసిరినట్టు నా ప్రతిపాదన చెప్పి రావడం… సిపిఎం నాయకుడు నర్సింహయ్యకు నచ్చినట్టుంది. మరి కొన్ని నిమిషాలు ఆయన నాతో మాట్లాడారు. మా వూరి పేరు తెలుసుకుని… ‘ఓర్నీ గని పిల్లోనివా, విశాఖపట్నం నుంచి వచ్చి పని చేస్తున్నాడంటే, ఎవరో అనుకున్నానే’ అని ప్లజెంట్ గా ఆశ్చర్యపడి నన్ను సాగనంపారు.

ఎవరు కలిసొచ్చినా, కలిసి రాకపోయినా, పిడిఎస్ యూ కు తనదైన ఆర్గనైజేషన్ వున్నా లేకపోయినా… విప్లవం ఆగకూడదు కదా?! హైదరాబాదులో లలిత, గీత వాళ్ళు బస్సులెక్కి, క్లాసులకు వెళ్లి ప్రజా సమస్యలపై వుపన్యాసాలిచ్చే వారనే సంగతి అప్పుడు గుర్తొచ్చింది. అసలు తేదీకి ఒక రోజు ముందు ఉస్మానియా కాలేజీకి వెళ్లి, ప్రిన్సిపాల్ ను కలిశాను. నా బ్రోకెన్ ఇంగ్లీషులో ఆయనకు నా పని వివరించాను. నా ఇంగ్లీషు మరీ పగిలిపోయి లేదేమో ఆయన చాల స్నేహపూర్వకంగా విన్నారు. క్లాసులకు వెళ్లి విద్యార్థులతో మాట్లాడుతానంటే ఒప్పుకున్నారు. వెళ్లి నాలుగైదు క్లాసుల్లో మాట్లాడాను.

అప్పటికే నాకు దోస్తులైపోయిన అజయ్, అశ్విని మరి కొందరు… నా సమస్యను చిటికెల పందిరి వేసినట్టు పరిష్కరించారు. “మీరు రేపు పొద్దున్నే రండి సార్. వచ్చి లాంగ్ బెల్ కొట్టండి. అప్పటికి మేము కొందరికి చెప్పి వుంటాం. మీరు ఇప్పటికే క్లాసుల్లో మాట్లాడారు. బెల్లు ఎందుకు కొట్టారో పిల్లలకు తెలుసు. అందరూ ర్యాలీలో వచ్చేస్తారు” అన్నారు. నాకు నమ్మబుద్ధి కాలేదు. అప్పటి వరకు స్వయంగా నేను ఏ విద్యార్థుల ర్యాలీలో పాల్గొన్న వాడిని కాను. అలాంటి వాడిని ఒక ర్యాలీని లీడ్ చెయ్యడం, ఓర్నాయినో… వాళ్ళెవరికీ చెప్పలేదు, ఇప్పుడు మీకూ చెప్పడం లేదు. ప్యాంట్సులో కాళ్లు వణికాయి.

మరుసటి రోజు కాలేజీ తెరిచే సమయానికి వెళ్ళాను. వెళ్ళే సరికి బయట అజయ్ వున్నాడు. నేను సందేహించడం చూసి, తనే వెళ్లి లాంగ్ బెల్ కొట్టాడు. విద్యార్థులందరూ పోలోమని బయటికి వచ్చేశారు. నేను మెట్ల మీద నిలబడి ర్యాలీ ఎందుకో రెండు మాటలు మాట్లాడాను. ఛలో కలెక్టరేట్. ర్యాలీ బయల్దేరింది.

కవాతు అలవాటైన సైనికులు నడిచినట్ట్లు విద్యార్థులు నడిచారు. ఒక చోట మాత్రం ఒక చిన్న విద్యార్ఠుల గుంపు చేతుల్లోకి రాళ్ళు తీసుకున్నారు. నాకు బాగా పరిచయం వున్న విద్యార్థి ఎవరో వచ్చి వుప్పందించారు. నేను అక్కడికి పరిగెత్తాను. ‘షాపులు బంద్ చేయిద్దాం సార్’ అన్నారు రాళ్ళ చేతుల పిల్లలు. అది ఇప్పుడు మన కార్యక్రమంలో లేదు, వద్దని చెబితే రాళ్లు కింద పారేశారు.

అవాంఛనీయ ఘటనలేమీ లేవు. కొంత దూరం పోయాక, పోలీసులు వచ్చారు. ఈ ర్యాలీ ఏమిటి, ఎవరు నాయకులు అని ఆరా తీశారు. విద్యార్థులు నా వైపు చూపించారు. పోలీసులతో మాట్లాడడం కూడా నా కదే మొదటి సారి. నేను వెళ్లి రెండు మాటల్లో పిడిఎస్ యూ గురించి చెప్పి, ర్యాలీ ఎందుకో చెప్పాను. అది చెబుతున్నప్పుడు పోలీసాయన్ని ‘సార్’ అని సంబోధించానే అని నాలో నేను కుంచెం బాధ పడ్డాను. ఆ తరువాతెప్పుడూ పోలీసాయన్ని సార్ అని అనలేదని కాదు. ఎందుకో ఆ సాయంత్రం అందుకు కొంచెం గిల్టీగా ఫీలయ్యాను.

ర్యాలీ వల్ల లోకానికి ఏం జరిగింది? అలాంటి ఎన్నో ర్యాలీల వల్ల భారత పాలక వర్గాల్లో కదలిక వచ్చింది. ఆ కదలికల్లో ఒకటి… తీవ్రమైనది… ఎమర్జెన్సీ. కర్నూలు ర్యాలీ వల్ల నాకు జరిగిన మేలు మాత్రం అనన్యం. అది నాకిచ్చిన ఆత్మ విశ్వాసం అనన్యం. ర్యాలీ తరువాత నా జీవితం చాల మలుపులు తిరిగింది. చాల దుఃఖం కలిగిన సందర్భాలూ వున్నాయి. తల వంచడం వల్ల దుఃఖం పెరుగుతుందే గాని తరగదు. అన్యాయాన్ని, అబద్ధాన్ని ఎదిరిస్తూ బతికిందే బతుకు.

ఎందుకు, ఎలా అంటే చెప్పలేను గాని, పిలుపు ఇస్తే జనం పోరాటాలకు కదులుతారు, దానికి ప్రపంచం సిద్దంగా వుంది అని అప్పుడు చాల మందిమి అనుకోడానికి మూలం ఇలాంటి ఘటనలే .

ఎదిరి పక్షం బలాన్ని మరీ తక్కువ అంచనా వేశామేమో గాని, ప్రజా బలం గురించిన ఆ అవగాహన సరైనదేనని అప్పుడూ ఇప్పుడూ అనుకుంటాన్నేను.

07-09-2016

(వచ్చేవారం కర్నూలు లోనే మరి కొన్ని కబుర్లు)

Advertisements

About hrk

Publishing mostly in Telugu. Not only poetry but every thing I write.
This entry was posted in స్మృతి కాలమ్ కవిసంగమమ్. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s